14. YÜZYIL MESNEVİLERİNDE İLİM VE AHLAKA VERİLEN ÖNEM

Ahmet Özhan SUCU
1.944 826

Öz


Osmanlı Devleti’nin kuruluş dönemine rastlayan 14. yüzyılda, Türk dili bir önceki asra göre daha çok işlenip gelişmiş, yazar ve şair sayısı artmış, mensur ve manzum pek çok eser yazılmıştır. Bu dönemde, en fazla eserin Osmanoğulları sahasında telif edildiği görülmektedir. Türkçe eser vermeyi şuurlu şekilde isteyen ve bunu gerçekleştirmeye çalışan şairler, Anadolu’da bir milli edebiyat çağının açılmasını sağlamışlardır. 14. yüzyılda yeni bir şekil, yeni bir ruh ve heyecanla oluşturulan eserlerin çoğunu dinî-ahlaki mesnevilerin oluşturması dönemin genel özellikleri göz önüne alındığında kaçınılmaz olmuştur. Bu eserler Anadolu halkını adeta yeniden yoğurmuş, onlara yeni bir ruh ve heyecan üflemiştir. Mesnevi, edebiyatta her beyti kendi arasında kafiyeli, iki beyitten binlerce beyte kadar uzanan nazım şeklinin adıdır. Mesnevi beyitlerinin kafiyeleri bağımsız olduğundan uzun hikâyelerin yazılmasına elverişli bir nazım şeklidir. Divan edebiyatında roman ve hikâye gibi türler olmadığı için mesneviler bir bakıma bu türlerin yerini tutmuşlardır. Çalışmamızda Âşık Paşa’nın Garip-nâme’si, Hoca Mesud’un Süheyl ü Nevbahâr’ı, Ahmedî’nin İskender-nâme’si ve Gülşehrî’nin Mantıku’t-Tayr’ı incelenmiştir. Eserlerde şairlerin genel olarak ilim ve ahlaki değerlere önem verdiği, şiirlerinde bu konular üzerinde durduğu sonucuna ulaşılmıştır. Bir siyasetnâme özelliği gösteren “İskender-nâme” ve Nasihat bölümlerine çok yer veren dini tasavvufi bir özellik gösteren “Garip-nâme” mesnevilerinde ilim ve ahlaka verilen önem çok daha belirgin bir şekilde ortaya konmuştur.


Anahtar kelimeler


Mesnevi, İlim, Ahlak, Değer

Tam metin:

PDF


DOI: http://dx.doi.org/10.17218/husbed.91130

Referanslar


AKARSU, B. (1982). Ahlâk Öğretileri. İstanbul: Remzi Kitabevi.

AKBABA ve ALTUN, S. (2003). Eğitim Yönetimi ve Değerler. Değerler Eğitimi Dergisi, 1

(1), 7–18.

AKDOĞAN, Yaşar. (1979). Ahmedi Divanı I II: Tenkitli Metin ve Divanı Hususiyyetleri.

İstanbul Üniv. Ed. Fak, Türkiyyat Araştırma Merkezi.

AKDOĞAN, Yaşar. (1988). Ahmedî Divanı’ndan Seçmeler. Ankara.

ARSLAN Ş.Z ve YAŞAR F.T. (2007).“Yükselen “Değer” Kavramı Üzerine Eleştirel Bir

Yaklaşım. Değerler Eğitim Merkezi Dergisi, Sayı:1, 8-11.

CEBECİOĞLU, Ethem. (2005). Tasavvuf Terimleri ve Deyimleri Sözlüğü. İstanbul: Anka

Yayınları.

DEVELLİOĞLU, Ferit. (2002). Osmanlıca Türkçe Ansiklopedik Lügat. Ankara: Aydın

Kitabevi Yayınları.

DİLÇİN, Cem. (1991). Süheyl ü Nev-Bahar Mesnevisi İnceleme Tenkitli Metin. Ankara:

Türk Tarih Kurumu Basımevi.

LEVENT, A.Sırrı. (1957). Gülşehrî, Mantıku’t-tayr nşr. Ankara.

SUCU, Ahmet Özhan. (2012). Mesnevilerin Edebiyat Eğitiminde Değer Aktarım Aracı

Olarak Kullanılması, Gazi Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Yüksek Lisans

Tezi, Ankara.

ÜNVER, İsmail.(1983). Ahmedi İskender-nâme İnceleme Tıpkıbasım. Ankara: T.D.K Yay.

YAVUZ, Kemal. (2000). Âşık Paşa, Garîb-nâme (Tıpkıbasım, karşılaştırmalı metin ve

aktarma). İstanbul 2000.